Hầu hết mọi người mở một cuốn sách hay bài báo rồi đọc ngay từ chữ đầu tiên, rồi đến chữ tiếp theo, rồi chữ tiếp theo nữa, mà chẳng hình dung được toàn bộ nội dung đang dẫn tới đâu. Cách này vẫn hiệu quả, nhưng chậm và khiến việc hiểu bài trở nên khó hơn mức cần thiết. Có một bước khởi đầu tốt hơn: dành một, hai phút xem lướt văn bản trước khi thực sự bắt tay vào đọc.
Xem lướt nghĩa là quét qua cấu trúc của văn bản, gồm các tiêu đề, câu mở đầu và những thuật ngữ chính, để dựng nên một bản đồ tư duy trước khi bạn dốc sức đọc từng chữ. Nghe có vẻ như một lối tắt sẽ làm giảm khả năng hiểu bài. Nhưng trên thực tế, nó lại làm điều ngược lại. Khi bạn đã nắm được hình hài của thứ sắp đọc, bạn sẽ đọc trọn cả văn bản nhanh hơn và nhớ được nhiều hơn.
Vì sao xem lướt giúp bạn đọc nhanh hơn
Đọc không chỉ đơn thuần là lướt mắt qua các con chữ. Bộ não của bạn liên tục dự đoán điều sắp tới và lắp ghép thông tin mới vào một khung sườn sẵn có. Khi thiếu cái khung đó, mỗi câu chữ đều ập đến như một điều bất ngờ, và não phải dựng lại cấu trúc từ con số không trong lúc đọc. Việc đó khiến ta mệt mỏi, và đó là lý do lớn khiến người ta đọc chậm lại và đọc đi đọc lại.
Xem lướt trao cho bộ não cái khung sườn ấy ngay từ trước. Một khi bạn đã biết một bài báo có ba luận điểm chính, hoặc một chương sách đi từ vấn đề đến giải pháp rồi ví dụ, thì mỗi đoạn văn đều có một chỗ đứng riêng. Bạn tốn ít công sức hơn cho việc “rốt cuộc cái này nói về chuyện gì” và dồn nhiều công sức hơn để thấm nội dung thực sự.
Đây chính là lý do xem lướt kết hợp rất ăn ý với những thói quen đọc nhanh khác. Những kỹ thuật giúp mở rộng tầm nhìn tri giác hay giảm bớt việc đọc thầm giúp bạn tiếp nhận con chữ nhanh hơn. Xem lướt bảo đảm rằng tốc độ đó được hướng đúng chỗ, thay vì lao đầu mù quáng qua những nội dung bạn không hiểu.
Một phương pháp xem lướt đơn giản
Bạn không cần một hệ thống rắc rối. Một lần xem lướt tốt chỉ mất từ một đến ba phút và tuân theo cùng những bước như nhau, dù bạn đang đối mặt với một bài báo tin tức, một chương sách giáo khoa hay một bản báo cáo công việc.
1. Đọc tiêu đề, phụ đề và mọi phần tóm tắt
Hãy bắt đầu từ những biển chỉ dẫn hiển nhiên nhất. Tiêu đề cho bạn biết chủ đề. Phụ đề hay phần tóm tắt thường cho biết góc nhìn hoặc kết luận. Nếu có một ô tóm tắt, một danh sách ý chính, hay một dòng TL;DR, hãy đọc nó trước tiên. Đúng vậy, trước tiên. Biết trước cái kết không làm hỏng việc hiểu bài theo kiểu nó làm hỏng một cuốn tiểu thuyết trinh thám; với văn bản mang tính thông tin, nó lại làm việc hiểu sắc bén hơn.
2. Quét qua các tiêu đề lớn và tiêu đề phụ
Các tiêu đề chính là bộ xương của văn bản. Hãy đọc chúng theo thứ tự, từ trên xuống dưới, mà không đọc những đoạn văn bên dưới. Chỉ trong một phút bạn sẽ thấy bài viết được sắp xếp ra sao: đó là một danh sách mẹo, một câu chuyện theo trình tự thời gian, một sự so sánh đối chiếu, hay một vấn đề cùng giải pháp của nó? Cấu trúc này chính là bản đồ tư duy mà bạn đang dựng nên.
3. Đọc câu đầu và câu cuối
Với văn bản không có tiêu đề hữu ích, hãy dựa vào các câu chủ đề. Câu đầu tiên của một đoạn văn thường nêu ý chính, còn câu cuối thường chốt lại hoặc chuyển ý. Chỉ đọc lướt những câu này thôi cũng đủ để bạn nắm được ý cốt lõi của từng phần mà không cần đọc mọi chi tiết bổ trợ.
4. Để ý đến hình ảnh và các thuật ngữ in đậm
Biểu đồ, hình ảnh, chú thích, chữ in đậm và các đoạn trích nổi bật xuất hiện vì có ai đó đã quyết định rằng chúng quan trọng. Một lần lướt nhanh qua chúng sẽ làm nổi bật những khái niệm và từ vựng cốt lõi mà bạn sẽ gặp lại khi đọc kỹ. Đến lúc chạm mặt những thuật ngữ ấy về sau, chúng đã trở nên quen thuộc với bạn rồi.
5. Đặt một câu hỏi
Hãy kết thúc lần xem lướt bằng cách biến tiêu đề thành một câu hỏi mà bạn muốn được giải đáp. “Cách xem lướt một văn bản” trở thành “Các bước là gì, và nó tiết kiệm được bao nhiêu thời gian?” Giờ đây bạn đang đọc với một mục đích rõ ràng, điều này giúp giữ sự chú ý khỏi lơ đãng và giảm bớt những lần đọc lùi, tức những cú nhảy mắt ngược trở lại âm thầm ngốn mất thời gian đọc của bạn.
Xem lướt so với đọc lướt so với đọc kỹ
Ba phương thức này có liên quan với nhau nhưng không hề giống nhau, và biết khi nào nên dùng cái nào đã là một nửa của kỹ năng.
| Phương thức | Mục tiêu | Thời gian |
|---|---|---|
| Xem lướt | Vẽ bản đồ cấu trúc trước khi đọc | 1-3 phút |
| Đọc lướt | Rút ra các ý chính mà không cần chi tiết đầy đủ | Nhanh, một phần |
| Đọc kỹ | Thấm và ghi nhớ toàn bộ nội dung | Chậm hơn, kỹ càng |
Xem lướt đến trước. Đọc lướt có thể tự nó là mục đích cuối cùng, ví dụ khi bạn chỉ cần những điểm nổi bật của một bản báo cáo dài. Đọc kỹ là điều bạn làm một khi việc xem lướt đã cho bạn biết phần nào thật sự đáng để chú tâm. Thường thì một lần xem lướt sẽ hé lộ rằng nửa tài liệu chỉ là phần nền mà bạn có thể đọc lướt, còn một phần then chốt thì xứng đáng được đọc cẩn thận. Chỉ riêng việc phân loại đó thôi đã có thể cắt giảm đáng kể tổng thời gian đọc của bạn.
Khi nào xem lướt phát huy tác dụng nhất
Xem lướt mang lại lợi ích lớn nhất với những tài liệu dài hơn, khó nhằn hơn, hoặc ít quen thuộc hơn: các chương sách giáo khoa, bài nghiên cứu khoa học, tài liệu kỹ thuật, những bản báo cáo kinh doanh dày đặc. Với những thứ này, năm phút xem lướt có thể tiết kiệm được nhiều hơn nhiều so với năm phút đọc đi đọc lại trong bối rối về sau. Đây chính là lý do vì sao học sinh, sinh viên và người đi làm đọc để học chứ không chỉ để giải trí lại là những người hưởng lợi nhiều nhất từ thói quen này.
Nó ít quan trọng hơn với việc đọc ngắn, đọc thoải mái. Bạn không cần xem lướt một tin nhắn hay một email dài ba đoạn. Và bạn nên bỏ qua nó hoàn toàn với tiểu thuyết đọc để giải trí, nơi sự bất ngờ mới là điều cốt lõi và cấu trúc là thứ vốn để được hé mở dần dần.
Những sai lầm thường gặp cần tránh
Sai lầm phổ biến nhất là biến một lần xem lướt thành một lần đọc kỹ chậm chạp đầu tiên. Nếu bạn thấy mình đang thấm từng chi tiết một, thì bạn không còn xem lướt nữa. Hãy giữ nó nông và nhanh một cách có chủ ý; chiều sâu sẽ đến sau.
Sai lầm thứ hai là bỏ qua bước đặt câu hỏi. Một lần xem lướt không có mục đích chỉ là lật giở vô định. Quyết định xem bạn muốn gì từ văn bản mới là điều biến một lần quét nhanh thành việc đọc nhanh hơn và tập trung hơn.
Cuối cùng, đừng kỳ vọng xem lướt sẽ biến bạn thành một cỗ máy đọc 1.000 chữ một phút. Nó sẽ không làm được điều đó, và không một kỹ thuật trung thực nào làm được. Những cải thiện thực tế đến từ việc đọc có cấu trúc và có tập trung, điều giúp nhiều người đọc dễ dàng vươn tới khoảng 400 đến 600 WPM với khả năng hiểu vững vàng, cao hơn hẳn tốc độ điển hình của người trưởng thành là 200 đến 300 từ mỗi phút. Xem lướt là một trong những đòn bẩy đáng tin cậy nhất để đạt tới đó, bởi nó cải thiện cả tốc độ lẫn khả năng hiểu cùng một lúc, thay vì đánh đổi cái này lấy cái kia.
Xây dựng thói quen
Như mọi kỹ năng đọc khác, xem lướt sẽ nhanh hơn và tự động hơn khi luyện tập. Vài lần đầu có thể bạn thấy nó như việc làm thêm cho mệt. Nhưng sau một hai tuần, nó trở thành phản xạ: bạn liếc qua một tài liệu mới, thấm được hình hài của nó chỉ trong vài giây, rồi bắt đầu đọc trong tư thế đã định hướng sẵn. Chính khoản đầu tư nhỏ dồn về phía trước ấy làm cho phần đọc còn lại vừa nhanh hơn vừa bám trí hơn.
Acceleread lồng ghép kiểu đọc có cấu trúc, có tập trung này vào các bài luyện của mình, kết hợp bài tập điều tiết nhịp độ với các bài kiểm tra hiểu bài, để bạn rèn luyện tốc độ và khả năng hiểu cùng nhau thay vì chỉ đơn thuần đuổi theo tốc độ thô. Nếu bạn muốn thấy cách đọc nhanh hơn có thể diễn ra mà không phải hy sinh những gì bạn thực sự ghi nhớ, thì xem lướt là một trong những điểm khởi đầu dễ dàng nhất.
Tò mò không biết mình đang ở đâu ngay lúc này? Hãy làm bài kiểm tra tốc độ đọc miễn phí của chúng tôi để đo WPM và khả năng hiểu hiện tại của bạn, rồi thử xem lướt bài đọc dài tiếp theo và ngắm nhìn xem mọi thứ trở nên trôi chảy hơn đến nhường nào.
