Những thói quen đọc âm thầm kéo lùi tốc độ của bạn

Hầu hết mọi người đều nghĩ tốc độ đọc của mình là cố định — một đặc điểm bẩm sinh của não bộ, giống như màu mắt vậy. Thực tế thường không phải thế. Một người trưởng thành trung bình đọc khoảng 200 đến 300 từ mỗi phút, và với nhiều người, con số đó bị ghì lại không phải vì trí thông minh hay vốn từ, mà vì một vài thói quen đọc âm thầm, tự động, hình thành từ thuở nhỏ và chẳng bao giờ được xem lại.

Điều đáng bực là những thói quen ấy lại giống hệt việc đọc. Chúng vô hình khi nhìn từ bên trong. Bạn không nhận ra chúng, hệt như bạn chẳng để ý mình đang chớp mắt. Nhưng một khi biết cần tìm điều gì, bạn có thể bắt đầu nới lỏng sự kìm kẹp của chúng — và việc đạt tới ngưỡng thoải mái 400 đến 500 từ mỗi phút mà vẫn hiểu bài tốt trở thành mục tiêu thực tế, chứ không còn là chuyện viển vông.

Dưới đây là bốn thói quen đọc âm thầm kéo lùi tốc độ của bạn, kèm cách khắc phục thiết thực cho từng thói quen.

1. Bạn đọc thầm từng chữ trong đầu

Hãy đọc câu này và để ý xem điều gì đang diễn ra trong đầu bạn. Bạn có “nghe” thấy một giọng nói phát âm từng chữ không? Người kể chuyện thầm lặng ấy được gọi là đọc thầm, và gần như ai cũng làm vậy. Đó là cách bạn học đọc — đánh vần thành tiếng — và thói quen đó cứ thế bám lại.

Vấn đề nằm ở tốc độ. Giọng nói trong đầu bạn chỉ “phát âm” được đến một mức nhất định, gần bằng nhịp nói chuyện, khoảng 150 đến 250 từ mỗi phút. Khi đọc thầm từng chữ, bạn xích tốc độ đọc của mình vào tốc độ nói. Nhưng mắt và vỏ não thị giác của bạn có thể nhận diện từ ngữ nhanh hơn rất nhiều so với khả năng phát âm của miệng.

Bạn không thể (và cũng không nên) loại bỏ hoàn toàn việc đọc thầm — một chút đọc thầm giúp hiểu bài tốt hơn, nhất là với những đoạn văn dày đặc hay xa lạ. Mục tiêu là giảm sự lệ thuộc vào nó để việc đọc không bị đóng khung ở tốc độ nói.

Cách khắc phục: Hãy đẩy mắt di chuyển nhanh hơn mức giọng nói trong đầu có thể theo kịp. Khi đọc đủ nhanh, giọng nói ấy sẽ tự nhiên bắt đầu bỏ bớt chữ, chỉ giữ lại những từ mang nghĩa và bỏ qua các từ đệm. Các công cụ dẫn nhịp buộc bạn làm đúng điều đó. RSVP — lóe từng từ một ở một tốc độ định sẵn — là một trong những phương pháp hiệu quả nhất, bởi nó loại bỏ những chuyển động của mắt vốn cho phép bạn chậm lại và đọc thầm lần nữa. Acceleread dùng các bài tập RSVP chính vì lý do này.

2. Mắt bạn cứ liên tục nhảy ngược

Hãy quan sát một người mới tập đọc, bạn sẽ thấy mắt họ liên tục lướt trở lại những chữ vừa đọc qua. Quan sát chính mình, có lẽ bạn cũng thấy mình làm vậy — chỉ là không để ý thôi. Những cú nhảy ngược này được gọi là đọc lùi, và các nghiên cứu về chuyển động mắt cho thấy chúng có thể chiếm một phần đáng kể thời gian đọc, thường vào khoảng 10 đến 15 phần trăm ở người đọc bình thường.

Một số lần đọc lùi là chính đáng — bạn thực sự đọc nhầm điều gì đó. Nhưng phần lớn chỉ là một thói quen bồn chồn. Mắt bạn lướt trở lại “cho chắc ăn”, ngay cả khi bạn đã hiểu trọn vẹn dòng đó ngay lần đầu. Đó là sự thiếu tin tưởng vào khả năng hiểu của chính mình, và nó làm vỡ vụn đà tiến về phía trước.

Cách khắc phục: Hãy cho mắt một thứ để dõi theo, để chúng không đi lang thang được. Đưa ngón tay hoặc cây bút chạy dưới từng dòng khi bạn đọc — một kỹ thuật đôi khi gọi là “dẫn nhịp bằng vật chỉ”. Vật dẫn đang di chuyển tạo cho mắt một điểm ngắm và khiến những cú nhảy ngược trở nên gượng gạo. Dần dần, bạn học được cách tin tưởng vào lần đọc đầu tiên. Nếu muốn có một hướng dẫn đầy đủ hơn, chúng tôi có một bài chuyên sâu về cách đọc nhanh hơn bàn kỹ về việc dẫn nhịp.

3. Bạn tiếp nhận từng chữ một

Đây là một thói quen mà hầu hết mọi người thậm chí chẳng bao giờ ngờ tới: đọc từng chữ một. Người đọc thành thạo không dừng mắt ở từng chữ đơn lẻ. Họ tiếp nhận theo cụm — hai, ba, đôi khi bốn chữ mỗi lần dừng — bởi mắt có thể thu nhận thông tin từ một vùng rộng đến bất ngờ quanh điểm nó đang tập trung. Vùng đó chính là tầm tri giác của bạn.

Nếu tầm tri giác của bạn hẹp, bạn phải dừng lại nhiều lần hơn hẳn mức cần thiết trên mỗi dòng. Mỗi lần dừng, hay điểm dừng mắt, tốn một phần nhỏ của giây, và những phần nhỏ ấy cộng dồn rất nhanh trên cả một trang. Mở rộng tầm tri giác nghĩa là ít lần dừng hơn, tức là đọc hết cùng một đoạn văn trong ít thời gian hơn — mà không cần đọc nhanh hơn trong từng lần dừng.

Cách khắc phục: Hãy rèn cho mắt nắm bắt được nhiều hơn trong mỗi cái liếc. Bảng Schulte — những ô lưới chứa các con số xáo trộn mà bạn phải tìm theo thứ tự chỉ bằng tầm nhìn ngoại vi — là một bài tập kinh điển để mở rộng lượng thông tin bạn tiếp nhận cùng lúc. Bạn cũng có thể luyện bằng cách chủ động cố nhìn thấy điểm đầu và điểm cuối của một dòng ngắn chỉ trong một cái nhìn, rồi tăng dần lên những dòng dài hơn. Tiến bộ ở đây diễn ra từ từ, nhưng thực sự mở rộng lượng thông tin bạn thu nhận trong mỗi lần dừng.

4. Bạn đọc trong trạng thái nửa xao nhãng

Đây là thói quen kém hào nhoáng nhất và có lẽ tai hại nhất. Bạn đọc khi tivi đang bật, điện thoại rung liên hồi, một tab thông báo lấp ló nơi khóe mắt. Mỗi lần bị gián đoạn buộc não bạn phải thiết lập lại mạch ngữ cảnh, và việc đọc lại một đoạn văn vì “đầu óc để đâu đâu” là một trong những thứ âm thầm rút cạn tốc độ đọc hữu ích nhất.

Sự chú ý bị chia năm xẻ bảy không chỉ khiến bạn chậm lại — nó còn phá nát khả năng hiểu, đồng nghĩa với việc rồi bạn vẫn phải quay lại đọc bài từ đầu. Đọc chậm mà lại nhớ kém là điều tệ hại của cả đôi đường.

Cách khắc phục: Hãy bảo vệ môi trường đọc của bạn. Vài việc làm cụ thể:

• Để điện thoại sang phòng khác, chứ không chỉ úp mặt xuống bàn.
• Đọc theo từng khối tập trung 15 đến 25 phút, rồi nghỉ ngơi thực sự.
• Đóng mọi tab và ứng dụng không phải là văn bản bạn đang đọc.
• Đặt một tốc độ mục tiêu để tâm trí có việc để làm và ít chỗ để lơ đãng hơn.

Sự chú ý có thể rèn luyện được, và một chút kỷ luật sẽ đi được rất xa.

Bốn thói quen ấy tác động thế nào

Hãy để ý rằng chẳng cách khắc phục nào trong số này đòi hỏi bạn đọc “gắng sức” hơn. Tất cả đều xoay quanh việc rèn lại những hành vi tự động — và như mọi thói quen, điều đó cần sự lặp lại, chứ không phải ý chí.

Hãy bắt đầu bằng việc biết mình đang ở đâu

Bạn không thể sửa một thói quen mà mình không đo lường được. Bước đầu hữu ích nhất là xác lập một mốc chuẩn: ngay lúc này bạn thực sự đọc nhanh đến đâu, và nhớ được bao nhiêu? Từ đó bạn có thể theo dõi từng thói quen dần nới lỏng khi các con số của bạn leo lên. Thực tế mà nói, hãy kỳ vọng những bước tiến đều đặn hướng tới 400 đến 600 từ mỗi phút với khả năng hiểu tốt — chứ không phải những con số 1.000+ mà vài ứng dụng quảng cáo, vốn gần như luôn phải đánh đổi bằng sự hiểu bài.

Acceleread được xây dựng đúng quanh vòng lặp này: đo lường, luyện đúng thói quen đang ghì bạn lại, rồi kiểm tra lại. Nếu bạn tò mò muốn biết các mảnh ghép khớp với nhau ra sao, hãy xem qua cách hoạt động và cơ sở khoa học đằng sau các bài tập.

Sẵn sàng tìm mốc chuẩn của mình chưa? Hãy làm bài kiểm tra tốc độ đọc miễn phí — chỉ mất vài phút và cho bạn một con số thật để bắt đầu.